नेपालमा बहुभाषिक पाठ्यक्रम निर्माणको सान्दर्भिकता

Abstract

लेखसार

नेपालमा बहुभाषिक पाठ्यव्रmम निर्माणको सान्दर्भिकतालाई प्राज्ञिक समस्याका रूपमा लिई बहुभाषिक पाठ्यव्रmमका सान्दर्भिकता पहिल्याउनु प्रस्तुत अध्ययनको मुख्य उद्देश्यतर्फ केन्द्रित भई प्रस्तुत लेख तयार पारिएको छ । भाषिक, सांस्कृतिक तथा जातीय विविधता नै नेपालको विशेषता रहेको छ । यहाँका अधिकांश विद्यालयमा एकभन्दा बढी मातृभाषाका विद्यार्थीहरू रहेका पाइन्छन् । मनोवैज्ञानिक तथा बाल अधिकारको सम्मानका दृष्टिले बालकको मातृभाषामा शिक्षा दिनु सबैभन्दा उपयुक्त र आवश्यक हुन्छ । बहुभाषिक शिक्षाले विद्यार्थीको सिर्जनात्मक क्षमता, बौद्धिक विकास, सामाजीकरण तथा भाषिक लचकतामा वृद्धि हुने कुरा विभिन्न अध्ययनबाट देखिएको छ । नेपालले संवैधानिक, कानुनी तथा नीतिगत रूपमा मातृभाषामा शिक्षा सुनिश्चित गरिसकेकाले त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि बहुभाषिक पाठ्यक्रम तथा पाठ्यसामग्री निर्माण गर्नु अत्यन्त सान्दर्भिक देखिन्छ । मातृभाषामा गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गर्न, बालबालिकाको संज्ञानात्मक विकासमा टेवा पु¥याउन, विभिन्न भाषा तथा संस्कृतिको पहिचान र संरक्षणमा मद्दत गर्न, शिक्षामा जनसहभागिता बढाउन, वास्तविक शिक्षा प्रदान गर्न, आफ्नै भाषामा रमाइ रमाइ सिक्ने बालमैत्री वातावरण सिर्जना गर्न विभिन्न मातृभाषामा   पाठ्यक्रम निर्माणको आवश्यकता रहेको देखिन्छ । प्रस्तुत लेखमा मूलतः नेपालको भाषिक अवस्था र बहुभाषिक शिक्षाका लागि गरिएका नीतिगत व्यवस्थाका आधारमा बहुभाषिक पाठ्यक्रम निर्माणको सान्दर्भिकताको चर्चा गरिएको छ ।