किरात राई जातिको विवाह संस्कारमा : मुन्दुम

Abstract

किरात सभ्यताको विकास क्रममा किरात जातिका मानिसहरूले आफ्ना भाषा, धर्म, संस्कार संस्कृतिलाई मौलिक ढँगबाट विकास गर्दै लगेको पाइन्छ । यसप्रकारका संस्कार संस्कृतिहरूमध्ये किरात जातिका मानिसहरूको मुन्दुम निर्देशित विवाहा संस्कार पनि पर्दछ । समाजमा प्रचलित अन्य प्रकारका विवाह संस्कारमध्ये मागी विवाहलाई मात्र किरात राई जातिका मानिसहरूले मान्यता दिएको देखिन्छ । मुन्दुम निर्देशित मागी विवाह सम्पन्न गर्दा धामीको गेयविधामार्फत चुल्होलाई शक्ति मागी कलिया (लमी) मार्फत केटीको मगनी गरिन्छ । केटातर्फको कलिया र केटीका अभिभावक बीच वादसम्वाद हुँदा केटीको अभिभावकले  छोरी दिने मञ्जुर गरे पछि केटीलाई केटा घर ल्याइन्छ र केटा घरको ढोका पूजा गरी केटीलाई चुल्होमा हुली भित्र्याउने गरिन्छ । केटा घरबाट केटीको अभिभावकसमक्ष विवाह माग्ने रीत लगिन्छ र केटीको अभिभावकले विवाह दिने स्वीकृत दिए भाइले खाने रीत लगी विवाह सम्पन्न गर्ने टुुङ्गो लगाइन्छ । कलियाको नेतृत्वमा केटा घरबाट केटी घर जन्ती गई लगन विधि सकेर बागदत्ता बोलिन्छ र केटी घरको चुल्होबाट बेहुली निकाली जन्ती अन्भ्याइन्छ । बेहुलीलाई केटा घर पुु¥याए भोज भतेर गरिन्छ । निम्तालुहरूले केटालाई आर्थिक सहयोग साङचेप गर्दछन् । अन्तमा विवाहमा श्रससहयोग गर्नेहरूलाई श्रमको कदर गर्दै रीत राखी बिदा दिईन्छ भने केटा र केटीले दु्रान फर्काएसँगै विवाह संस्कार सम्पन्न गर्दै आएको निष्कर्षमा पुगिएको छ ।