बाजुराः भाषा, संस्कृति र पहिचानको त्रिवेणी

Abstract

प्रस्तुत लेख नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशमा अवस्थित बाजुरा जिल्लाको विशिष्ट भाषा, समृद्ध लोकसंस्कृति र सामाजिक पहिचानबीचको अन्तरसम्बन्धलाई उजागर गर्न केन्द्रित छ । यसका लागि पुस्तकालयीय विधिबाट प्राथमिक र द्वितीयक स्रोतका सामग्रीहरुको सङ्कलन, अध्ययन र विश्लेषण गरी निष्कर्षमा पुग्ने प्रयास गरिएको छ । कर्णाली र बुढीगंगा नदीको ऐतिहासिक सभ्यतासँग जोडिएको बाजुरा भाषिक र सांस्कृतिक दृष्टिकोणले अत्यन्तै वैभवशाली भूभाग हो । यहाँ बोलिने रैथाने ‘बाजुराली भाषिका’ (डोटेली÷खस भाषाको स्थानीय रूप), सिंगो सुदूरपश्चिमकै धरोहरका रूपमा रहेका देउडा, हुड्केली, भुवा नाच जस्ता लोकसंस्कृति र यहाँका बासिन्दाको विशिष्ट जीवनशैलीले बाजुरालाई पहिचानको एक बलियो त्रिवेणीका रूपमा स्थापित गरेका छन् । गुणात्मक अनुसन्धान विधिको प्रयोग गरिएको यस अध्ययनमा बाजुराको मौलिक भाषिक वैशिष्ट्य, सांस्कृतिक सम्पदा र आधुनिकताका कारण यस क्षेत्रको रैथाने पहिचानमा परेको प्रभाव तथा यसको पुस्तान्तरणका चुनौतीहरूको विश्लेषणात्मक चर्चा गरिएको छ । विश्वव्यापीकरण र तीव्र बसाइँसराइले गर्दा मौलिक संस्कृति र भाषिका संकटमा पर्दै गएको निष्कर्ष निकाल्दै यस लेखले स्थानीय पाठ्यक्रममा रैथाने ज्ञानको समावेश र अभिलेखीकरण मार्फत बाजुराको पहिचान जोगाउनुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिएको छ ।