औपन्यासिक पात्रविधानको सैद्धान्तिक परिचय : एक अध्ययन Aaupanyasik Patrabidhanko Saiddhantik Parichaya: Ek Adhyayan

Authors

  • अर्चना Archana सापकोटा Sapkota नेपाली विभाग, महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस, धरान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय Nepali Depart, Mahendra Bahumukhi Campus, Dharan

DOI:

https://doi.org/10.3126/dristikon.v9i1.31178

Keywords:

गतिशील gatishil, शास्त्रीय Shastriya, शाश्वत Shaswat, कथानक kathanak, विचार bichar, पात्र Patra

Abstract

प्रस्तुत अध्ययनमा उपन्यासको कथावस्तुलाई डोयाउने चरित्रका विभिन्न आधारमा विश्लेषण गरिएको छ । चरित्रले कुनै पनि साहित्यिक सिर्जनालाई जीवन्त बनाउनमा महइभ्वपूर्ण भूमिका खेलेको हुन्छ । त्यसमा पनि उपन्यास आख्यान विधाको विशिष्ट उपलब्धि मानिन्छ । विना पात्र उपन्यासको गतिशीलतालाई अगाडि बढाउन सकिँदैन । उपन्यासमा जुन तइभ्वको माध्यमबाट घटनाहरू घट्छन् र विकसित हुन्छन् त्यस तइभ्वलाई पात्र भनिएको हो । कुनै एउटा लेखकीय विचारको प्रधानता भएको आख्यानमा नायकहरू पात्र वा चरित्रका रूपमा देखा पर्दछन् । उपन्यासमा पात्र त्यो तइभ्व हो, जसद्वारा कार्यव्यापार अघि बढ्छ र कथानकले गति पाउँछ । कथामा जबसम्म पात्रको स्थिति रहन्छ तबसम्म उपन्यास कुरुक्षेत्रको मैदान बन्दछ । विभिन्न विरोधी शक्तिहरू आएर मल्ल युद्ध लड्छन्, कहिले हातले, कहिले खुट्टाले, कोही टाउकाले, कोही मुखले, कोही मौनताले विभिन्न अस्त्रले युद्ध लडिरहन्छन् । मानवको सभ्यता र समाजलाई बुझ्ने प्रमुख आधार पनि चरित्र नै हो । मानवका शाश्वतसत्यलाई उद्घाटन गर्ने पक्षहरू पनि मान्छेकै चरित्रमा उद्घाटित भएका हुन्छन् । उपन्यासमा पात्रहरूका माध्यमबाट अन्योक्तिमूलक वा प्रतीकात्मक अर्थ सापेक्षद्वारा मानवीय सत्यलाई चिनाउन मानवेतर प्राणी तथा प्राणीइतर जड पात्रको प्रयोग गरिन्छ तर उपन्यासमा पात्र भन्नासाथ पाठकसामु मानवकै बिम्ब तयार हुन्छ । हाल आएर पात्रका रूपमा मानव पात्र नभई मानवेतर पात्रलाई पनि मानिसकै बोली, भावना, विचार तथा मानसिकतामा राखेर हेर्ने बौद्धिक प्रयास भइरहेको छ । प्रस्तुत लेखमा पात्र÷चरित्रका विविध अवस्थाको शास्त्रीय अध्ययन गरिएको छ ।

Downloads

Download data is not yet available.
Abstract
190
pdf
354

Author Biography

अर्चना Archana सापकोटा Sapkota, नेपाली विभाग, महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस, धरान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय Nepali Depart, Mahendra Bahumukhi Campus, Dharan

शिक्षण सहायक Teaching Assistant

Downloads

Published

2019-12-31

How to Cite

सापकोटा Sapkota अ. A. (2019). औपन्यासिक पात्रविधानको सैद्धान्तिक परिचय : एक अध्ययन Aaupanyasik Patrabidhanko Saiddhantik Parichaya: Ek Adhyayan. Dristikon: A Multidisciplinary Journal, 9(1), 101–113. https://doi.org/10.3126/dristikon.v9i1.31178

Issue

Section

Articles