विभिन्न धर्ममा प्रचलित अन्त्येष्टि संस्कार

Abstract

प्रस्तुत आलेखमा हिन्दु, बौद्ध, इस्लाम र इसाई धर्ममा मृत्युसंस्कार केकस्ता छन् र केकसरी अन्तिमसंस्कार गरिन्छ भन्ने कुराको अध्ययन गरिएको छ । हिन्दु धर्ममा जन्मदेखि मृत्युसम्मका प्रमुख १६ संस्कारहरू छन् । तीमध्ये मृत्युसंस्कार सबैभन्दा संवेदनशील र महत्त्वपूर्ण रहेको छ । यसैगरी बौद्ध, इस्लाम र इसाई धर्ममा गरिने अन्तिमसंस्कारको अध्ययन गर्दा हिन्दु धर्ममा मुख्यतः दाहसंस्कार (जलाउने) र थारुलगायत केही हिन्दुहरूको जमिनमुनि गाड्ने संस्कार रहेको पाइयो । बौद्ध धर्ममा र इस्लाम धर्ममा जमिनमुनि गाडेर अन्तिमसंस्कार गर्ने प्रचलन रहेको पाइन्छ भने इसाई धर्ममा पनि जमिनमुनि गाडेर नै व्यक्तिको मृत्यु भएपछि अन्तिमसंस्कार गर्ने प्रचलन गरहेको छ । यिनै विभिन्न धर्मअन्तर्गतका जातजाति, भाषभाषीहरूका आआप्‌mनै संस्कार र संस्कृतिहरू रहेका छन् । हिन्दु धर्मका १६ संस्कारसहित विश्वमा प्रचलित विभिन्न धर्म र समुदायका मुख्यतः धार्मिक दृष्टिले चार वटा धर्ममा गरिने अन्त्येष्टि संस्कारको अध्ययन गरी जानकारी दिने प्रयास यहाँ गरिएको छ ।