शिक्षण अभ्यासमा शैक्षिक सामग्री प्रयोग र अभ्यास

Abstract

शिक्षाशास्त्र सङ्कायको गहना भनेकै शिक्षण अभ्यास हो । स्नातक तथा स्नातकोत्तर तहको अन्तिम वर्षमा शिक्षण अभ्यासमा विद्यार्थीहरू अनिवार्य विषयका रूपमा यो कार्यमा संलग्न हुनु पर्दछ । छात्रशिक्षकहरूले सैद्धान्तिक रूपमा प्राप्त गरेको ज्ञानलाई व्यवहारमा उतार्न लगाउने तथा उनीहरूलाई शिक्षण र यससँग सम्बन्धित कार्यहरूमा संलग्न गराई शिक्षणसम्बन्धी दक्षता अभिवृद्धि गराउने सन्दर्भमा अभ्यास शिक्षणको उच्च भूमिका रहन्छ । यसैक्रममा शिक्षण अभ्यासमा संलग्न छात्रशिक्षकहरूको बाह्य परीक्षण गर्दा उनीहरूले प्रयोग गरेका शिक्षण सामग्रीको समेत मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने हुन्छ । मूल्याङ्कनको समयमा भए गरेका र देखिएका केही पक्षले यो लेखको समस्याको काम गरेको छ । लेखका लागि कक्षा अवलोकन र छात्रशिक्षकसँगको कुराकानीले थप उत्प्रेरित गरेको छ । लेख निर्माणमा गुणात्मक अध्ययन ढाँचालाई अवलम्बन गरिएको छ ।  सामुदायिक र आङ्गिक गरी पाँच क्याम्पसका सम्भावनायुक्त नमुना छनोटमा परेका जम्मा २५ छात्रशिक्षकको कक्षा अवलोकन र सामग्री अवलोकनका साथै उनीहरूसँग प्रत्यक्ष कुराकानी समेत गरिएको छ । प्राथमिक तथा द्धितीय स्रोतका तथ्याङ्कको प्रयोग गरिएको यो लेखमा छात्रशिक्षकको सामग्री निर्माण र प्रयोगको अवस्थालाई उजागर गरी नेपाली भाषाशिक्षणमा शिक्षण सामग्रीको महत्वका बारेमा समेत व्याख्या गरिएको छ । यो लेखको उद्देश्य स्नातक तह चौथो वर्षमा अनिवार्य विषयका रूपमा रहेको अध्यापन अभ्यासमा संलग्न छात्र शिक्षकहरूको शिक्षण सामग्रीको निर्माण र प्रयोगको स्थितिको उजागर गर्नु रहेको छ  । छात्रशिक्षकले सामग्रीको निर्माण र प्रयोगमा केही थप अध्ययन र प्रयोग अभ्यासमा जोड दिनु पर्र्ने यसको निष्कर्ष रहेको छ ।