ब्लुम टेक्सोनोमीका आधारमा अनिवार्य नेपाली (कक्षा ११) को प्रश्नपत्र विश्लेषण (Analysis of Grade 11 Question Paper on the Basis of Bloom Taxonomy)

Abstract

विषय वस्तु विश्लेषण (content analysis) विधि र पुस्तकालयीय अध्ययनमा आश्रित प्रस्तुत लेख परिमार्जित ब्लुम टेक्सोनोमीको आधारमा अनिवार्य नेपाली (कक्षा ११) विषयको नमुना प्रश्नपत्र विश्लेषणमा केन्द्रित छ । लेखमा ब्लुम टेक्सोनोमीको संज्ञानात्मक क्षेत्र अन्तर्गतका ज्ञान, बोध, प्रयोग, विश्लेषण, मूल्याङ्कन र सिर्जना गरी छओटा चिन्तनका तहहरु, उक्त तहका लागि सिफारिस गरिएका व्रिmयाहरुको सैद्धान्तिक आधार लिएर निर्दिष्ट प्रश्नहरुको विश्लेषण गरिएको छ । मूल्याङ्कन प्रयोजनका लागि निर्धारित विशिष्टीकरण तालिकामा ज्ञान र बोध जस्तो निम्न चिन्तन व्रmम सम्बन्धी प्रश्नहरुमा मात्र जोड दिइएको छ जुन ब्लुमको वर्गीकरणसँग अंशतः मात्र मेल खान्छ । ब्लुम टेक्सोनोमीका आधारमा यस प्रश्नपत्रको प्रश्नगत वितरण असन्तुलित देखिन्छ भने पूर्णाङ्क वितरणमा पनि सामान्य हेरफेर गर्नु पर्ने महसुस हुन्छ । प्रश्नपत्रका प्रश्नहरुलाई टेक्सोनोमी अनुसार उच्च र निम्न चिन्तन व्रmमका प्रश्नहरुको सन्तुलनका आधारमा विश्लेषण गर्दा उच्च तहका विश्लेषण, मूल्याङ्कन र सिर्जना जस्ता सक्षमता विकास सम्बन्धी प्रश्नहरु अति न्यून रहेको पाइन्छ । टेक्सोनोमीमा तह अनुरूपका प्रश्नहरुको प्रतिशतका दृष्टिले गरिएको विश्लेषणबाट पनि उच्च तहका प्रश्नहरुको कमी पाइएकाले प्रश्नपत्रमा चिन्तन व्रmम अनुसार सन्तुलित प्रतिनिधित्व हुन सकेको देखिँदैन ।