स्नातकोत्तर तहमा अध्ययन गर्ने आदिवासी जनजाति विद्यार्थीको पठन संस्कृति Reading Culture of Indigenous Nationality Students at the Postgraduate Level - Nepal, Shakti Raj (Siddhajyoti Interdisciplinary Journal, 2026)
प्रस्तुत लेख आदिवासी जनजाति विद्यार्थीको पठन संस्कृतिको अध्ययन गर्ने विषयमा केन्द्रित छ । विद्यार्थीको पठन संस्कृतिको अवस्था, प्रभावक तङ्खव, चुनौती, पठन सामग्री रोजाइमा प्राथमिकता र पठन आवृत्तिको अन्वेषण गर्नु प्रस्तुत लेखको उद्देश्य रहेको छ । मिश्रित अध्ययन ढाँचाअन्तर्गत यस लेखमा समानान्तर अध्ययन पद्धतिलाई अपनाइएको छ । स्नातकोत्तर तहमा अध्ययनरत आदिवासी जनजाति विद्यार्थीमध्ये शिक्षाशास्त्र सङ्कायमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीलाई मात्र क्षेत्रगत नमुना छनोट विधिका आधारमा छनोट गरी समानान्तर समयमा तथ्याङ्क सङ्कलन गरिएको छ । अध्ययनको अवधिमा दिनको १ देखि २ घण्टासम्म पठनमा सहभागी हुने, विशेषगरी पाठ्यसामग्रीका पुस्तक छनोटमा पर्ने, मातृभाषाका सामग्रीमा रुचि भए तापनि नेपाली भाषासँगको सहयोगमा मातृभाषी सामग्रीलाई बढी चयन गर्ने, धेरैजसो विद्यार्थीले पाठ्यसामग्रीलाई रोज्ने, भाषा तथा डिजिटल सामग्रीमा पहुँचको कमी एवम् पढाइमा सहकार्य गर्ने, पढ्दा परीक्षामुखी भएर पढ्ने र फुर्सदमा पनि किताब नै छुने प्रवृत्ति विद्यार्थीमा रहेको छ । एकदमै थोरै समय पठनमा संलग्न हुने र उनीहरूलाई सामाजिक सांस्कृतिक पक्षले प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने जस्ता पक्षहरू यस अध्ययनका नतिजाका रूपमा देखिएका छन् । अतः विद्यार्थीको पठन संस्कृतिमा सहभागिता वृद्धि गरी गुणस्तरको अनिवार्य अङ्गका रूपमा अपनाउनका लागि यस लेखको औचित्य रहेको देखिएको छ । This article focuses on the study of the reading culture of indigenous nationality students. Its objectives are to explore the status of students’ reading culture, influencing factors, challenges, preferences in selecting reading materials, and reading frequency. Under a mixed-method research design, a parallel approach has been adopted in this study. Among postgraduate-level indigenous nationality students, only those studying in the Faculty of Education were selected using a purposive sampling method, and data were collected simultaneously. The study reveals that students generally engage in reading for about one to two hours per day during the study period, primarily focusing on prescribed course materials. Although they show interest in materials in their mother tongue, they tend to prefer such materials with the support of the Nepali language. Most students prefer course-related materials, face limited access to linguistic and digital resources, and engage in collaborative learning. Their reading is largely exam-oriented, and they tend to read books even during leisure time. However, overall engagement in reading is relatively limited, and socio-cultural factors directly influence their reading habits. Thus, the study highlights the importance of promoting greater participation in reading culture among students and establishing it as an essential component of quality education.