मिथक प्रयोगको सान्दर्भिकताका दृष्टिले सुम्निमा उपन्यास {Relevance of Mythical Use in the Sumnima Novel} (Spectrum of Humanities and Social Sciences, 2025)
सुम्निमा उपन्यासकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाद्वारा रचना गरिएको उपन्यास हो । यो नेपाली उपन्यासमा मिथक प्रयोग गरी लेखिएको उपन्यास हो । मिथक प्रयोगको सान्दर्भिकता के कस्तो रहेको छ भन्दै त्यसलाई पहिल्याउने उद्देश्यमा लेख केन्द्रित रहेको छ । सामग्रीलाई पुस्तकालयीय पद्धतिबाट सङ्कलन गरेर तिनको क्रमबद्ध र व्यवस्थित ढाँचामा अध्ययन गरिएको छ । यस क्रममा तुलनात्मक र विश्लेषणात्मक अध्ययन विधिको उपयोग गरी उपन्यासमा प्रमुख मिथकीय सन्दर्भको खोजी गरिएको छ । हिन्दु धर्मग्रन्थहरूमा वर्णित अध्यात्मिक मूल्य र किराँती मिथकीय प्रतीकहरूलाई पात्रहरूमध्येको एक सोमदत्त तपोप्रबल, इन्द्रियनिग्रही र तापस ब्राह्मण बन्ने पूर्वीय आध्यात्मिक चेतनाबाट डोरिएको छ । ऊ संसारिक बन्धनमा नपरी विषयवासनाबाट विरत भएर मोक्ष प्राप्त गर्ने वृहदाणयकोपनिषद्को दर्शनलाई आत्मसात गरी अघि बढेको छ । फलस्वरूप उसका अचेतनका यौनजन्य चाहनाहरू कुण्ठित बन्न पुगेको छ । सन्तानोत्पत्तिका लागि मात्रै भन्दै उसले प्रलोमासँग विवाहरूपी कर्तव्यसम्पादन गरेको छ तर सन्तानोत्पत्तिमा विफल भएको छ । त्यसै गरी उपन्यासमा किराँती मिथकको प्रतीकका रूपमा अर्को प्रमुख पात्र सुम्निमा आएकी छ जसले भौतिकवादी जीवनदृष्टिलाई आत्मसात गरेकी छ । उसको सन्निकटताले सोमदत्त विचलित भएको छ र अन्ततः उसकै सम्झनामा पुलोमासँगको रतिक्रीडाले सन्तानको जन्म दिन सफल भएकी छ । यसरी दुई भिन्न जीवनदर्शनबाट डोरिएका सोमदत्त र सुम्निमाले अलग अलग अस्तित्वमा बाँच्दाका बखतभन्दा समन्वयवादी चिन्तनबाट एकत्वमा रूपायित हुँदा सफलता र सन्तुष्टि प्राप्त गरेका छन् । हिन्दू र किराँती मिथकीय सन्दर्भका आधारमा यौन मनोविश्लेषण गर्नु नै उपन्यासमा मिथक प्रयोगको सान्दर्भिकता हो ।