जनजातीय पहिचानको आलोकमा ‘मगर’ कविताको अध्ययन

Abstract

प्रस्तुत अनुसन्धानमूलक लेख जनजातीय पहिचानको आलोकमा ‘मगर’ कविताको अध्ययन विषयमा केन्द्रित छ । जनजातीय पहिचान सांस्कृतिक अध्ययनसँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण विषय हो । स्वपहिचान, मातृभाषा, मौलिक संस्कार–संस्कृति, लिखित तथा अलिखित इतिहास, सामूहिक जीवनपद्धति र साझा मूल्यमान्यताले जनजातीय पहिचान निर्माण गर्दछ । सत्ताशक्ति विमर्शका दृष्टिले प्रभुत्वशाली संरचनाबाट पछाडि पारिएका, अधीनस्थ तथा सीमान्तीकृत समुदायले आफ्नो जातीय र सामुदायिक पहिचानको खोजी गर्ने गर्दछन् । प्रस्तुत अध्ययनमा सोद्देश्य नमुना छनोट विधि अवलम्बन गरी पुस्तकालयीय स्रोतबाट प्राथमिक तथा द्वितीयक सामग्री सङ्कलन गरिएको छ । सांस्कृतिक अध्ययनअन्तर्गत जनजातीयता र पहिचानलाई सैद्धान्तिक पर्याधारका रूपमा ग्रहण गरी ‘मगर’ कविताको विश्लेषण गरिएको छ । कवितामा मगर जातिको ऐतिहासिकता, पुख्र्यौली थलो, मातृभाषा, संस्कार–संस्कृति तथा सामूहिक पहिचानका विविध पक्ष प्रस्तुत भएका छन् । नेपालको जनसाङ्ख्यिक संरचनामा मगर समुदायको उल्लेख्य उपस्थिति रहे पनि सत्ताशक्ति विमर्शमा यसको सीमान्तीकृत अवस्थालाई कविताले उजागर गरेको देखिन्छ । कवि सञ्जोग लाफा मगरले जातीय इतिहास र सांस्कृतिक स्मृतिका माध्यमबाट मगर जनजातीय पहिचानको खोजी तथा पुनस्र्थापनाको प्रयास गरेका छन् । यसर्थ, राष्ट्रिय परिदृश्यमा मगरको जनजातीय पहिचानलाई सबलीकरण गर्नु कविताको प्रमुख अन्तर्निहित उद्देश्य रहेको निष्कर्ष निकालिएको छ ।