ह्योल्मो जातिको अन्त्येष्टि संस्कार Hyolmo Jatiko Antyesti Sanskar - लामा Lama, प्रेम Prem ध्वज Dhwaj (Nepalese Culture, 2019)
नेपालमा बसोबास गर्ने विविध जाति जनजातिहरु मध्ये आदिबासी समुदायमा गणना हुने ह्योल्मो अल्पसंख्यक जाति हो । उनीहरुको मुख्य पुख्र्यौली बसोवासस्थल सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको हेलम्बु र पाँचपोखरी गाउँपालिका हो । यीबाहेक अरु २१ जिल्लामा पनि बसोवास रहेको पाइन्छ । यो जातिको विभिन्न संस्कारहरु मध्ये अन्त्येष्टि संस्कार एक महत्वपूर्ण संस्कार हो । ह्योल्मोहरु महायानी बौद्ध धर्मावलम्वीभएकोले उनीहरुकोहरेक संस्कार महायनी बौद्ध धर्मको आधारमा रीतिथितिहरु सम्पन्न गरिन्छ । सबै प्रकारका संस्कार कार्य सम्पन्न गर्नको लागि लामाको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको हुन्छ ।यसरी नै मृत्यु संस्कार पनि विभिन्न चरणमासम्पन्न गरिएको हुन्छ । मृत्यु संस्कार सम्पन्न गर्नको लागि गुम्बाले विशेष भूमिका खेल्दछ ।छोरीहरुले भने मृतकको अनुहार सफा गरेर तेल लगाइ दिने र जुवाइँले लास जलाउन शुरु गरेबाट अन्त्य नभएसम्म सबै रेखदेख कार्यमा भूमिका निर्वाह गर्नु पर्दछ । ह्योल्मोहरुको अन्त्येष्टि संस्कार चरणगत रुपमा सर्बप्रथम मृतकको भौतिक शरीरबाट आत्मालाई अलग गर्ने संस्कार गरिन्छ जसलाई ह्योल्मा भाषामा फोवा भनिन्छ । फोवा संस्कार सम्पन्न भएपछि दाहसंस्कार गर्नका लागि पूजापाठ गरिन्छ । दाह संस्कार गरेको तीन दिनपछि मृतकको आत्माले चीर शान्ति मिलोस् भनेर नेपार नामको संस्कार गरिन्छ । त्यसपछि सात सात दिनमा सात हप्ते मोलम पूजा गरिन्छ ।मोलम भन्नाले मृतकको आत्मा सुखावती लोकमा जाओस् भनेर गरिने पूजा हो । मृत्यु भएकोे ४९ औं दिनमा अनुष्ठान संस्कार गरिन्छ । यस कार्यलाई घेवा भनिन्छ । मृत्यु भएको वर्ष दिनमा मृतकको सुख प्राप्तिको लागि वार्षिक पूजा गरिन्छ । यसपछि ह्योल्मोहरुको अन्त्येष्टि संस्कारको सम्पूर्ण चक्र विधिवत रुपमा सम्पन्न हुन्छ ।