‘दोस्रो सत्ता’ कथामा आमूल नारीवाद - Joshi, Sarita (Medha: A Multidisciplinary Journal, 2026)
प्रस्तुत अनुसन्धानात्मक लेख कथाकार इन्दिरा प्रसाइद्धारा लेखिएको ‘दोस्रो सत्ता’ कथामा व्यक्त नारीवादी समालोचना सिद्धान्तका आधारमा विश्लेषण गरिएको छ । यसका निम्ति पाश्चात्य साहित्यको आमूल नारीवादी समालोचना सिद्धान्तको उपयोग गरिएको छ । यसमा ‘दोस्रो सत्ता’ कथामा प्रयुक्त आमूल नारीवादी चेतनालाई शोध समस्याका रूपमा लिइएको छ । आमूल नारीवाद नारीवादी समालोचना सिद्धान्तअन्तर्गत रहेको एक महत्त्वपूर्ण पक्ष हो । ‘दोस्रो सत्ता’ कथामा आमूल नारीवादको अभिव्यक्ति के कसरी प्रकट भएको छ भन्ने प्राज्ञिक समस्याको निरूपण गर्नु प्रस्तुत आलेखको उद्देश्य रहेको छ । गुणात्मक अनुसन्धान ढाँचा तथा विश्लेषण विधिको प्रयोग गरिएको यस आलेखमा पुस्तकालयीय स्रोतअन्तर्गत रही ‘दोस्रो सत्ता’ कथालाई प्राथमिक सामग्री र सम्बद्ध रहेका अन्य सामग्रीलाई द्धितीयक सामग्रीको रूपमा प्रयोग गरिएको छ । प्रस्तुत आलेखमा उक्त कथामा निहित आमूल नारीवादको निर्क्योल गरिएको छ । कथामा आमा पुस्ताले भोग्नुपरेको लैङ्गिक उत्पीडन र शोषणको तथा छोरी पुस्ताले पुरुषसत्ताका विरुद्ध गरेको प्रतिशोधको बारेमा विमर्श गरिएको छ । आजका नारीहरू पुरुषहरूद्वारा शासितमात्र छैनन्, पुरुषहरूमाथि शासन पनि गरिरहेका छन्, आलेखमा एकातिर पितृसत्ताको चङ्गुलमा बाँच्न बाध्य नारीहरूको जीवन भोगाईमा आधारित रही विश्लेषण गरिएको छ भने अर्कातिर पितृसत्तात्मक समाजको विभेदकारी मूल्य, मान्यता र संस्कारको विरुद्धमा उभिएर आफ्नो सत्ता निर्माणका लागि र नारी मुक्तिका लागि आवाज उठाइएको पक्षको अध्ययन गरिएको छ । विगतमा नारीमाथि गरिएको लैङ्गिक विभेद र उत्पीडनको विश्लेषण गर्दै समाजमा वर्चश्व कायम राख्दै आएका पुरुष एकाधिकारको भञ्जन गरी नारीसत्ता कायम गर्नका लागी नारीहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहेको मूल प्राप्ति प्रस्तुत गरी निष्कर्षमा पुगिएको छ ।