आधुनिक मूर्तिकलामा नेपाली नारीहरूको सहभागिता (Lalitkala Pragya ललितकला प्रज्ञा, 2026)
कुनै विषय र भावनालाई ठोस वस्तुका रूपमा आकर्षक आयाममा प्रस्तुत गरिएको कला नै मूर्तिकला हो । यसै क्रममा परम्परागत विषयवस्तु र कलाशैलीलाई तोडेर वर्तमान युगचेत सहित नवीन स्वरूपका मूर्तिको सिर्जना गर्नु नै आधुनिक मूर्तिकला हो । नेपालमा आधुनिक मूर्तिकलाका क्षेत्रमा क्रियाशील नारी मूर्तिकारको सङ्ख्या पुरुष मूर्तिकारका तुलनामा निकै कम रहेको छ । तीमध्ये कतिपय नारी मूर्तिकारहरू कार्यशालामा सहभागी भएर मात्र आधुनिक मूर्तिकलाको अभ्यास गर्छन् । नेपालमा चलिआएको परम्परागत मूर्तिकलाको धातु कला, प्रस्तरकलामा पनि महिला मूर्तिकारको नाम पाइँदैन । आधुनिक समयमा पनि मूर्तिकलाका क्षेत्रमा नारी सहभागिता कम हुनुको कारण के हो, नेपाली आधुनिक मूर्तिकलाका क्षेत्रमा नारी सहभागिताको स्थिति के कस्तो छ भन्ने विषयमा अनुसन्धान भएको देखिँदैन । यस लेखमा सो सम्बन्धी तथ्यहरूको सङ्कलन गरी आधुनिक मूर्तिकलामा नारी मूर्तिकारको सहभागिताका विषयमा अध्ययन गरिएको छ । यस लेखमा भौतिक तथा विद्युतीय पुस्तकालयहरूबाट आवश्यक सामग्रीको सङ्कलन गरिएको छ । यसरी सङ्कलन गरिएका सामग्रीहरूलाई आधुनिक मूर्तिकलाका मान्यताका आधारमा विश्लेषण गरिएको छ । यस्तो विश्लेषण स्रष्टाकेन्द्री हुनाका साथै वर्णनात्मक ढाँचाको रहेको छ । यस अध्ययनले नेपाली आधुनिक मूर्तिकलामा क्रियाशील नारीहरूको परिचय र विशेषताको जानकारी दिनाका साथै मूर्तिकलामा नारीहरूको सहभागिताको कम हुनुका कारण पहिल्याएको छ । यस अध्ययनबाट नेपाली आधुनिक मूर्तिकलामा सक्रिय नारी मूर्तिकारको अवस्थाका बारेमा जानकारी प्राप्त भएको छ ।