सामा चकेवाको सौन्दर्य बोध

Abstract

सामा चकेवासँग सम्बन्धित यस अध्ययनले मिथिला क्षेत्रमा मनाइने सामा चकेवा पर्वमा प्रयोग हुने कलाकृतिको सौन्दर्यपरक व्याख्या र विश्लेषण गरेको छ । सामा चकेवामा विद्यमान सौन्दर्यको बोधका लागि यस लेखले सामाजिक सांस्कृतिक, प्रस्तुतिमूलक तथा प्रतीकात्मक आयामलाई आधार बनाएको छ । यिनै तीन आयामबाट सामा चकेवाभित्रको सौन्दर्यको खोजी गर्ने काम यस अध्ययनमा भएको छ । त्यसका लागि आवश्यक पर्ने जानकारीमूलक सामग्रीहरू मूलतः भौतिक र विद्युतीय पुस्तकालयहरूबाट सङ्कलन गरिएको छ भने सामग्रीहरूको विश्लेषणका लागि साक्ष्यमा आधारित गुणात्मक विधि अपनाइएको छ । यस लेखको मुख्य उद्देश्य सामा चकेवामा निहित सौन्दर्यको खोजी गर्नु हो । त्यसका लागि सामा चकेवासँग गाँसिएको मिथक वा लोककथा, पर्व मनाउने विधि वा प्रक्रिया र त्यस अवसरमा निर्माण र प्रयोग गरिने कलाकृतिहरूको अध्ययन गरिएको छ । प्रस्तुत अध्ययनमा सामा चकेवामा निहित सौन्दर्यबोधलाई सामाजिक–सांस्कृतिक, प्रस्तुतिमूलक तथा प्रतीकात्मक पक्षहरूबाट विश्लेषण गरिएको छ । सामाजिक सांस्कृतिक पक्ष अन्तर्गत सामूहिकता, जीवन्तता, लैङ्गिकता, व्यावहारिकता, नातासम्बन्ध र जिम्मेदारीमाथि केन्द्रित भई सौन्दर्यको खोजी गरिएको छ भने प्रस्तुतिमूलक कलाका रूपमा यसको विश्लेषण गर्दा यसभित्र समेटिएका नाचगान, मूर्तिकला, अरिपन र लोकनाट्यको सहअस्तित्वलाई खोजिएको छ । प्रतीकात्मक सौन्दर्यको खोजी गर्ने क्रममा पात्र तथा रङ्गीन मूर्तिहरूले अभिव्यक्त गर्ने अर्थको पहिचान गरिएको छ । यस अध्ययनले मैथिल लोककला र अनुष्ठानहरूको सौन्दर्यात्मक पक्षलाई थप गहिराइमा बोध गर्नका लागि आधार प्रदान गर्दछ । यस लेखले मैथिली लोककला वा संस्कृति सम्बन्धी भविष्यमा गरिने अनुसन्धानका लागि महत्त्वपूर्ण आधारहरू प्रदान गरेको छ । नेपाल र भारत दुवै देशको साझा संस्कृतिका रूपमा रहेको सामा चकेवाको सौन्दर्य पक्षलाई पर्गेल्ने काम गरिएको यस लेखले दुवै देशका लोक कला र लोक संस्कृतिका क्षेत्रमा जिज्ञासा राख्ने हरेक जिज्ञासु पाठक, अध्येता, अनुसन्धाता, प्राध्यापक, शोधार्थी लगायतलाई नेपाली भाषाको महत्त्वपूर्ण सामग्रीका रूपमा प्राज्ञिक योगदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।