चेपाङ समुदायका प्रमुख चाडपर्व मनाउने प्रक्रियामा लैङ्गिक भूमिका

Abstract

चेपाङ समुदायसँग सम्बन्धित प्रमुख चाडपर्वहरू मनाउने प्रक्रियामा लैङ्गिक भूमिकाको अध्ययन यस लेखमा प्रस्तुत छ । समाजमा बसोवास गर्ने प्रत्येक जातजाति तथा जनजाति समुदायका आफ्नै प्रकारका जातीय चाडपर्वतथा उत्सवहरू हुने गर्दछन् । उक्त चाडपर्व, जात्रा तथा उत्सवहरूको सम्बन्ध पितृ तथा पुर्खाहरूको सम्झना र सम्मान, देवी देवताहरूको पूजा उपासना, वातावरणको संरक्षण र सम्वद्र्धन, मनोरञ्जन तथा आमोदप्रमोद जस्ता पक्षसँग जोडिएको हुन्छ । त्यसैले संस्कृतिको महत्वपूर्ण पक्ष सम्बन्धित जातजाति तथा जनजाति समुदायको चाडपर्व पनि हो । चेपाङ समुदायमा अन्य समाजमा जस्तो धेरै चाडपर्व मनाउने परम्परा छैन । विभिन्न देवीदेवताको पूजाका नाममा भोगबलि चढाउने प्रचलन भने व्यापक छ । यिनीहरू चाडपर्व मनाउँदा मासु तथा जाँडरक्सीको अत्यधिक प्रयोग गर्ने गर्दछन् । सामान्यतः अन्य जातजाति तथा जनजाति समुदायको देखाशिकीमा चेपाङ समुदायका मानिसहरूले दशैं, तिहार, संक्रान्ति मनाएको पनि देखिन्छ । ती पर्व यिनीहरूका मौलिकजातीय चाड भने होइनन् । चोनाम, देउकुल, बाहाबिस भने यो समुदाय मौलिक तथा प्रमुख चाडपर्व, जात्रा तथा उत्सवहरू हुन् । चाडपर्व र ती उत्सव मनाउँदा पूरा गरिने विधिविधान तथा कर्मकाण्डहरू अमूर्त संस्कृतिअन्तर्गत पर्ने क्रियाकलाप हुन् । त्यसलाई अभौतिक संस्कृति पनि भन्ने गरिन्छ । अतः चेपाङ समुदायसँग सम्बन्धित अमूर्त संस्कृतिको अध्ययनका क्रममा यो जातिका प्रमुख चाडपर्व, जात्रा तथा उत्सवहरूको पहिचान र मनाउने प्रक्रियामा लैङ्गिक भूमिका विश्लेषण गरिएको हो । यो लेखमा प्राथमिक तथ्याङ्क तथा द्वितीयक स्रोतको विश्लेषण भएको छ । यस लेखमा गुणात्मक प्रकृतिका सूचना तुलनात्मक रूपमा धेरै प्रयोग भएका छन् । अतः योगुणात्मक ढाँचामा आधारित लेख हो ।