स्थानीय पाठ्यक्रम निर्माण र यसको कार्यान्वयनमा देखिएका समस्याहरू

Abstract

नेपालको विद्यालय शिक्षामा स्थानीय पाठ्यक्रम निर्माण र कार्यान्वयन गर्ने नीतिगत व्यवस्था भए बमोजिम इटहरी उपमहानगरपालिकामा स्थानीय पाठ्यक्रम निर्माण भएको भए पनि यसको कार्यान्वयन प्रभावकारी रुपमा हुन नसकिरहेको अवस्था छ । यसै क्रममा स्थानीय पाठ्यक्रमको निर्माणको अवस्था, पाठ्यक्रमको सान्दर्भिकता, यसको कार्यान्वयनमा देखिएका समस्याहरू एवम् समाधानका उपायहरू प्रस्तुत गर्ने उद्देश्य राखी अध्ययन गरिएको छ । यसका लागि गुणात्मक विधि अवलम्वन गरी सुनसरी जिल्ला इटहरी उपमहानगरपालिका अन्तर्गतका १० वटा सामुदायिक विद्यालयका प्रधानाध्यापक, स्थानीय विषय अध्यापन गर्ने शिक्षकहरु, शिक्षा, युवा तथा खेलकुद शाखाका अधिकृतलाई उद्देश्यमूलक एवम् सुविधाजनक नमुना छनोट विधिको उपयोग गरी नमुना छनोट गरिएको छ । प्रधानाध्यापक, शिक्षक र शिक्षा शाखाका अधिकृतलाई प्रश्नावली र अन्तर्वार्ता मार्फत् सूचना सङ्कलन गरी प्राप्त तथ्याङ्कलाई वर्णनात्मक ढाँचाको उपयोग गरी व्याख्या विश्लेषण गरिएको छ । अध्ययनको क्रममा छनोटमा परेका विद्यालयहरूबाट प्राप्त सूचनालाई विश्लेषण गर्दा इटहरी उपमहानगरपालिकाका सामुदायिक विद्यालयहरूमा आधारभूत तहमा स्थानीय पाठ्यक्रमको रुपमा इटहरीको सेरोफेरो र थारु भाषाको पाठ्यक्रम निर्माण भई कार्यान्वयन भइरहेको पाइयो । उक्त पाठ्यक्रम स्थानीय विषयवस्तु अर्थात् इटहरीको भाषा, साहित्य, कला, संस्कृति, भूगोल आदिलाई समावेश गरी स्थानीय सरोकारवाला व्यक्तिहरूको संलग्नतामा सान्दर्भिक पाठ्यक्रमको रुपमा स्थानीय पाठ्यक्रम निर्माण गरिएको पाइयो । स्थानीय पाठ्यक्रम प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि पाठ्यपुस्तकको अभाव हुनु, शैक्षिक सामग्रीको अभाव हुनु, पालिकाबाट अनुगमन र मूल्याङ्कन प्रक्रिया कमजोर रहनु, शिक्षकको क्षमता अभिवृद्धि गर्नका लागि तालिम एवम् आवश्यक सेवा सुविधाहरु पर्याप्त नहुनु जस्ता कुराहरु समस्याका रुपमा रहेको पाइयो । यसलाई प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्नका लागि पाठ्यपुस्तकको सहज उपलब्धता हुनुपर्ने, शैक्षिक सामग्रीहरूको पर्याप्त व्यवस्था हुनुपर्ने, विषयगत रुपमा शिक्षण सिकाइ क्रियाकलाप संचालन गर्नका लागि शिक्षकहरुलाई समय समयमा तालिमहरु प्रदान गरि राख्नुपर्ने, शिक्षकहरूको सेवा सुविधा वृद्धि गर्नुपर्ने, सरोकारवाला व्यक्तिहरूमा समेत स्थानीय पाठ्यक्रमको बारेमा सकारात्मक सोचको विकास गराउन सकेमा अझ यसको कार्यान्वयनमा प्रभावकारिता आउने देखिन्छ ।