नेपालमा विश्वब्यापिकरणको प्रभाव : अवसर, चूनौति र भावी दिशा - आचार्य, मधुकरमणि (Journal of Interdisciplinary Studies, 2026)
पृष्ठभूमि : विश्वब्यापिकरण समकालीन विश्व एकिकरण तथा विकासको महत्वपूर्ण प्रक्रिया तथा रणनीति एवं आर्थिक वृद्धि र विकासमो इन्जिन हो । विश्वब्यापिकरणको सन् १९८० देखि चर्चा भएपनि यसको सुरुवात १३९ BC पहिलादेखि ६४०० किमी सिल्क रोड मार्फत सिल्क ब्यापारबाट भएको मान्न सकिन्छ । यो विश्व एक ग्राम अवधारणा हो, जसले राष्ट्रहरूबीचको आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक तथा प्राविधिक अन्तरसम्बन्धलाई तीव्र बनाएको छ । आर्थिक उदारीकरणपछि नेपाल पनि यस प्रक्रियाको अभिन्न हिस्सा बनेको छ । यस अध्ययनले विश्वब्यापिकरणका नवीनतम प्रवृत्ति तथा नेपालमा त्यसका प्रभावहरूको विश्लेषण गर्ने उद्देश्य राखेको छ ।अध्ययन विधि ः प्रस्तुत अध्ययन गुणात्मक प्रकृतिको वर्णनात्मक तथा विश्लेषणात्मक अनुसन्धान हो । अध्ययनका लागि पुस्तक, अनुसन्धानात्मक लेख, सरकारी प्रतिवेदन, नीति दस्तावेज तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाका प्रकाशनलगायत द्वितीय स्रोतहरूबाट तथ्य तथा सूचना सङ्कलन गरी विषयगत विश्लेषण विधिको प्रयोग गरिएको छ ।नतिजा : अध्ययनले विश्वब्याकरणका कारण पर्यटन, वैदेशिक रोजगारी,पूर्वाधार, अन्तराष्ट्रिय ब्यापार,बैँकिङ्ग प्रतिस्पर्धा लगायतमा सुधार आएको देखाएको छ । यद्यपी १५ खर्बको ब्यापार घाटा,प्रतिभापलायन,२५ प्रतिशत कृषियोग्य जमिन बाँझो हुनु, आधारभूत खाद्यान्नमा परनिर्भरता बढ्नु, उत्पादनमूलक उद्योगमा संकुचन आएकोले सुधार गर्न अवलम्बन गर्नुपर्ने उपाय बारेमा नीतिगत सुझाव प्रदान गरिएको छ ।निष्कर्ष ः भूमण्डलीकरण नेपालका लागि अवसर र चुनौती दुवैको स्रोत बनेको छ । यसको लाभलाई अधिकतम उपयोग गर्न उत्पादनमूलक क्षेत्रको विकास, निर्यात प्रवद्र्धन, मानव पूँजी सुदृढीकरण तथा प्रभावकारी नीतिगत व्यवस्थापन आवश्यक देखिन्छ ।नवीनताः प्रस्तुत अध्ययनले विश्वब्यापिकरणका आर्थिक पक्षमा मात्र सीमित नरही आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक तथा प्राविधिक आयामहरूको एकीकृत विश्लेषण गर्दै नेपालको समग्र अनुभवलाई समेट्ने प्रयास गरेको छ ।