जितौरी कथासङ्ग्रहको सारवस्तु - Sharma, Mukunda Prakash (Journal of Educational Research and Innovation, 2025)
प्रस्तुत अध्ययनमा कथाकार पूर्ण ओलीको जितौरी कथासङ्ग्रहमा संकलित कथाहरुको सारवस्तुकोे अध्ययन गरिएको छ । यस जितौरी कथासङ्ग्रहमा जम्मा तेह्र ओटा कथाहरु संकलित गरिएका छन् । जसमध्ये चारओटा कथाहरु कृष्णसुदामा, देशी चश्मा, शम्भुदाइको विदाइ र नौलो सेवा जेड प्रेसकोे सारवस्तुको व्याख्या गरिएको छ । नेपाली समाजमा विद्यमान वर्गीय असमानता, आर्थिक अभाव, सामाजिक अन्याय तथा सीमान्तकृत समुदायका जीवन–संघर्षहरू समकालीन कथासाहित्यका प्रमुख समस्याका रूपमा देखा परेका छन् । यस्ता सामाजिक समस्याहरूलाई साहित्यिक कृतिहरूले कसरी प्रतिनिधित्व गर्छन् भन्ने विषयमा पर्याप्त अनुसन्धान नहुनु नेपाली साहित्य अध्ययनको एक महत्वपूर्ण समस्या हो । यस सन्दर्भमा ‘जितौरी’ कथासङ्ग्रहले निम्नवर्गीय जनजीवनका पीडा, गरिबी, शोषण र असुरक्षाका यथार्थहरूलाई केन्द्रमा राखेको कृतिका रूपमा विशेष महत्व राख्दछ । प्रस्तुत लेखले ‘जितौरी’ कथासङ्ग्रहमा चित्रित सामाजिक समस्याहरूको प्रकृति र अभिव्यक्तिलाई अनुसन्धान–समस्या मानेर अध्ययन गरेको छ । यस अध्ययनको उद्देश्य कथासङ्ग्रहमा प्रस्तुत वर्गीय विभाजन, आर्थिक अभाव, सामाजिक बहिष्करण तथा जीवन–संघर्षका स्वरूपहरू पहिचान गरी तिनको विश्लेषण गर्नु हो । अध्ययन गुणात्मक अनुसन्धान विधिमा आधारित रही पाठविश्लेषणात्मक पद्धति अपनाइएको छ । कथाभित्रका पात्र, घटना र परिवेशलाई अध्ययनको मुख्य सामग्री बनाइ सामाजिक यथार्थको समस्यामूलक संरचना विश्लेषण गरिएको छ ।अध्ययनको निष्कर्ष अनुसार ‘जितौरी’ कथासङ्ग्रहले निम्नवर्गीय समुदायका जीवन–संघर्ष, असहायता र प्रतिरोधका रूपहरूलाई यथार्थपरक र आलोचनात्मक दृष्टिले प्रस्तुत गरेको छ। कथाहरूमा चित्रित सामाजिक समस्याहरू केवल व्यक्तिगत पीडासम्म सीमित नरही व्यापक सामाजिक संरचना र शक्ति सम्बन्धसँग गाँसिएका देखिन्छन् । यसरी, प्रस्तुत अध्ययनले ‘जितौरी’ कथासङ्ग्रहलाई समस्यामूलक चेतनाले भरिएको समकालीन नेपाली कथासाहित्यको महत्वपूर्ण कृतिका रूपमा स्थापित गर्दछ ।