नेपालको सार्वजनिक ऋण: परिमाण, संरचना, उत्पादकता, ऋणसेवा र भावी व्यवस्थापनको समग्र विश्लेषण

Abstract

प्रस्तुत लेख नेपालको सार्वजनिक ऋणको परिमाण, संरचना, उत्पादकत्व, ऋणसेवा क्षमता तथा भावी व्यवस्थापनको समग्र विश्लेषण गर्ने उद्देश्यमा केन्द्रित रहेको छ । सार्वजनिक ऋण सार्वजनिक सेवा प्रवाह, पूर्वाधार विकास, शिक्षा, स्वास्थ्य, सामाजिक सुरक्षा तथा आर्थिक पुनरुत्थानका लागि आवश्यक वित्तीय स्रोत परिचालन गर्ने महत्वपूर्ण साधन हो । नियमित राजस्वबाट सार्वजनिक खर्चका आवश्यकता पूरा गर्न कठिन हुने अवस्थामा ऋणले वित्तीय स्रोतको अभाव पूर्ति गर्न सहयोग गर्दछ । तथापि, सार्वजनिक ऋणको प्रभावकारिता यसको परिमाणमा मात्र नभई ऋणको स्रोत, ब्याजदर, परिपक्वता अवधि, मुद्रा संरचना, विनिमयदर जोखिम, उपयोगको क्षेत्र तथा ऋणसेवा वहन गर्ने क्षमतामा निर्भर गर्दछ । यस लेखले सार्वजनिक वित्त, मौद्रिक नीति, परियोजना व्यवस्थापन, वित्तीय अनुशासन, विकास वित्त तथा राजनीतिक अर्थशास्त्रका आयामबाट सार्वजनिक ऋणको अध्ययन गरेको छ । नेपालको सन्दर्भमा ऋणको प्रभावकारिता उत्पादनशील लगानी, उचित उपयोग, वित्तीय अनुशासन र प्रभावकारी व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित रहेको देखिन्छ । दीर्घकालीन ऋण स्थायित्वका लागि उत्पादनशील क्षेत्रमा ऋण परिचालन, पारदर्शिता, जवाफदेहिता र वित्तीय अनुशासन सुदृढ गर्न आवश्यक रहेको निष्कर्ष निकालिएको छ ।